Thủ phủ âm nhạc của thế giới
Nhiều nhà soạn nhạc vĩ đại đã sinh sống và làm việc tại Vienna hơn bất kỳ thành phố nào khác trên thế giới. Haydn, Mozart, Beethoven, Schubert, Liszt, Strauss, Brahms, Mahler, Schönberg… chỉ là một vài trong số những cái tên thiêng liêng nhất từng gọi Vienna là nhà trong sự nghiệp của mình. Bất kỳ ai từng ghé thăm thành phố này đều sẽ thừa nhận: tại Vienna, âm nhạc thực sự thấm đẫm trong từng hơi thở.
Chất âm Vienna (The Vienna Sound)
Vị thế của Vienna không chỉ dừng lại ở các tác phẩm âm nhạc, mà còn nằm ở chính “chất âm” của nó. Đại học Âm nhạc và Nghệ thuật Biểu diễn Vienna (University of Music and Performing Arts Vienna) – ngôi trường danh tiếng quốc tế hiện đang giảng dạy cho khoảng 3.000 sinh viên từ 70 quốc gia – duy trì một viện nghiên cứu riêng về âm học âm nhạc và phong cách âm sắc Vienna.
Tại đây, “Chất âm Vienna” được định nghĩa là: “Cách thể hiện tác phẩm cụ thể, khác biệt đáng kể so với các thông lệ quốc tế đã được thiết lập về mặt thực thi phong cách và sở thích âm sắc.”
Mặc dù ký hiệu âm nhạc được chuẩn hóa, nhưng âm thanh ban đầu lại biến thiên rõ rệt giữa các trung tâm âm nhạc lớn của Châu Âu. Những khác biệt rõ rệt về văn hóa, tâm lý dân tộc, truyền thống âm nhạc, nhạc cụ, và thậm chí cả kết cấu xã hội, tất cả đều ảnh hưởng đến cách diễn giải một tác phẩm. Trong nhiều thập kỷ, cùng với sự gia tăng của sản xuất hàng loạt và toàn cầu hóa, những khác biệt này bắt đầu hòa tan thành một phong cách chuẩn hóa, đồng nhất hơn.
Tuy nhiên, vẫn có những ngoại lệ mà ở đó những nét đặc trưng về âm sắc và phong cách vẫn được nhận diện rõ ràng: Ví dụ điển hình là Dàn nhạc Giao hưởng Vienna (Vienna Philharmonic). Họ được coi là đại diện tiêu biểu nhất cho Chất âm Vienna trên toàn cầu.
Điều gì đặc biệt ở Chất âm Vienna?
Một khía cạnh rõ ràng là dải âm thanh (tonal range) rộng hơn. Đối với nhiều người, âm thanh này được coi là hơi tối hơn một chút, nhưng đồng thời lại thể hiện một bảng màu rực rỡ. Thêm vào đó, nó truyền tải được sự ấm áp nhất định và được đặc trưng bởi âm sắc giàu chất giọng (vocal richness).
Vienna sống và thở cùng Âm nhạc
Những phòng hòa nhạc nổi tiếng thế giới của Vienna đậm đặc truyền thống. Danh tiếng của Vienna đã được thiết lập vững chắc từ nửa sau thế kỷ 19. Bên cạnh phòng hòa nhạc huyền thoại của Musikverein, các nhà chế tạo piano tại Vienna cũng thường xuyên tổ chức các buổi hòa nhạc trong các sảnh riêng của họ, tạo nên sự đa dạng phong phú cho âm nhạc và các nghệ sĩ.
Sảnh Musikverein vàng son và Sảnh Bösendorfer (Bösendorfer Saal) trong cung điện Palais Liechtenstein cũ, đúng nghĩa đã định hình nên đời sống hòa nhạc của thời kỳ đó. Đáng chú ý, cả hai sảnh này đều nổi tiếng với chất lượng âm học tuyệt vời.
Vào thời điểm Musikverein được xây dựng và Ludwig Bösendorfer chuyển đổi trường cưỡi ngựa cũ của Hoàng gia Liechtenstein thành một phòng hòa nhạc, tại thời điểm này, bộ môn nghiên cứu về âm học không gian chưa tồn tại. Tuy nhiên, Bösendorfer đã phối hợp cẩn thận việc chuyển đổi với sự chú trọng đặc biệt đến việc xử lý âm học của trường ngựa. Một trần nhà treo, cùng với sự hiện diện của thư viện Hoàng gia Liechtenstein (nằm ngay phía trên sảnh), dường như đã kết hợp hoàn hảo với nhau để tạo ra độ vang cộng hưởng tuyệt vời.
Thập kỷ sau khi Musikvereinssaal khổng lồ được xây dựng, các cuộc điều tra khoa học đã chỉ ra cách khoang rỗng dưới sàn gỗ cũng hoạt động như một chất nền cộng hưởng – tương tự như hiệu quả của một cây vĩ cầm và chính nguyên lý hộp cộng hưởng (resonance case) của những chiếc piano thương hiệu Bösendorfer.
Tiên phong về Công nghệ
Từ cuối thế kỷ 18 đến khoảng giữa thế kỷ 19, Vienna đóng vai trò hàng đầu về công nghệ trong chế tạo piano. Điều này được thúc đẩy một phần bởi những thách thức ngày càng khắt khe do chính các nhà soạn nhạc và các nghệ sĩ piano virtuoso đặt ra. Do đó, một mối quan hệ cộng sinh gần như bắt đầu hình thành giữa các nhà soạn nhạc và những người chế tạo piano. Càng nhiều cải tiến và đổi mới trong piano, các tác phẩm âm nhạc càng trở nên đòi hỏi hơn, và ngược lại.
Những nhạc sĩ và nhà soạn nhạc quan trọng nhất như Haydn, Mozart, Beethoven hay Schubert, đều đã chơi và đánh giá cao các nhạc cụ của những người thợ làm piano Vienna. Chính trong thời kỳ hoàng kim của việc chế tạo piano Vienna này, Ignaz Bösendorfer đã tiếp quản xưởng chế tạo danh tiếng của thầy mình là Joseph Brodmann vào năm 1828.
Nắm bắt nhịp đập của thời đại
Ignaz Bösendorfer lớn lên được thấm nhuần văn hóa âm nhạc của thời đại, chứng kiến tận mắt các tác phẩm của những nhà soạn nhạc vĩ đại như Ludwig van Beethoven, người có vị trí trong lịch sử âm nhạc có lẽ chưa bao giờ bị vượt qua. Vào thời điểm Ignaz thành lập công ty riêng ở tuổi 34, cả Vienna đang bùng nổ với những siêu sao âm nhạc: người ta sùng bái Niccolò Paganini, nghệ sĩ vĩ cầm được mệnh danh là “Tay vĩ cầm của Quỷ”.
Chàng trai trẻ Franz Liszt gây chấn động với những màn trình diễn nhiệt huyết, thường xuyên làm hỏng đàn piano tại các buổi hòa nhạc của mình, khi các bộ gõ và dây đàn đơn giản không chịu nổi kỹ thuật diễn xuất phi thường của ông. Ignaz sớm kết bạn với Liszt và bắt đầu một tình bạn suốt đời, phần lớn nhờ vào thực tế là piano Bösendorfer hoàn toàn có thể chịu đựng được sức mạnh của phong cách diễn xuất mạnh mẽ của Liszt. Liszt chắc chắn là nghệ sĩ piano nổi tiếng nhất thời bấy giờ, ông đã lưu diễn khắp Châu Âu với mọi sự xa hoa, tiện nghi và hào nhoáng mà thời đại mới của công nghiệp đường sắt có thể mang lại.
Sau khi cha qua đời, Ludwig Bösendorfer tiếp quản công ty ở tuổi 24. Là một nhạc sĩ tài năng với đôi tai cực kỳ nhạy bén, ông đã phát triển tình bạn thân thiết với cả Franz Liszt và Anton Rubinstein. Liszt đã gặp Rubinstein tại Paris và hỗ trợ ông ấy rất nhiều tại đó. Là một thần đồng, Rubinstein đã có buổi biểu diễn khách mời tại Vienna, giúp Bösendorfer đạt được bước đột phá trên sân khấu hòa nhạc. Trong các chuyến lưu diễn sau này, Liszt được coi là người phát minh ra độc tấu piano (piano recital) và là hiện thân của virtuoso – Ludwig thường đi cùng họ, luôn đảm bảo sự hiện diện của một cây piano Bösendorfer.
Một người bạn đồng hành thân thiết khác là Alfred Grünfeld, được mệnh danh là “Nghệ sĩ piano của Vienna”. Các buổi hòa nhạc của ông được đánh giá cao như những sự kiện nghệ thuật và xã hội, không chỉ ở Vienna mà trên khắp Châu Âu và Mỹ. Grünfeld là một trong những nhạc sĩ đầu tiên tận dụng công nghệ ghi âm non trẻ, để lại một bộ sưu tập các bản ghi âm phong phú.
Ludwig Bösendorfer thực sự đã nắm bắt được nhịp đập của thời đại. Ông là người cùng thời với Johannes Brahms, Anton Bruckner, Richard Strauss, Ferruccio Busoni, Arnold Schönberg, Béla Bartók, Anton von Webern và Alban Berg, và sống lâu hơn Hugo Wolf và Gustav Mahler.
Ông là thành viên danh dự của “Gesellschaft der Musikfreunde” (Hội những người yêu âm nhạc), hội đã hỗ trợ xây dựng Musikverein nổi tiếng thế giới, trong tòa nhà mà Bösendorfer Salon của chúng tôi vẫn tọa lạc cho đến ngày nay. Năm 1872, nhạc sĩ và nhà soạn nhạc đã thành danh Hans von Bülow đã khánh thành Sảnh Bösendorfer (Bösendorfer Saal) trong trường cưỡi ngựa cũ của Palais Liechtenstein.
Ngay sau đó, một danh sách “ai là ai” trong giới nhà soạn nhạc và virtuoso của nền âm nhạc đương thời bắt đầu biểu diễn tại đó. Đối với nhiều nghệ sĩ, việc biểu diễn tại Sảnh Bösendorfer Saal trở thành một bước quan trọng để thăng tiến về danh tiếng và sự nghiệp. Được trải nghiệm cùng cơ hội biểu diễn ngày một tăng theo, các nghệ sỹ thời bấy giờ ngày càng trân trọng những cây đại dương cầm Bösendorfer vì sự rực rỡ, trong trẻo, giàu âm sắc và sự phong phú tuyệt đối về âm thanh của chúng.
